Aanleiding: Oekraïne raakt drie grote Russische datacentra

In de oorlog van Rusland tegen Oekraïne heeft Oekraïne op 8 en 9 oktober j.l. twee grote datacentres getroffen en er zijn voorlopige berichten dat op 11 oktober een derde is geraakt. Alle drie deze centra worden gebruikt door Yandex, de “Google” van Rusland, onder andere voor AI toepassingen. Deze data centra functioneren niet meer en lijken geheel “offline”.

Over deze nieuwe ontwikkeling in de oorlog is van alles te zeggen. Maar er is een interessant bij-effect dat op diverse social media sites door gebruikers wordt gerapporteerd. 

Minder negatieve en “nepnieuws” commentaren

Ik kon vanmorgen geen bron vinden met een betrouwbaar overzicht, maar diverse gebruikers op Imgur en vooral Reddit, met een grafiek waarvan ik de authenticiteit niet kan controleren, melden dat het verkeer afkomstig van Russische bot-netwerken enorm is teruggevallen. 

Gewone gebruikers zien veel minder “down-votes” en negatieve reacties dan gebruikelijk op hun posts. Met name het aantal commentaren dat zich baseert op nep-nieuws of zich sowieso negatief gedraagt is sterk teruggelopen. Maar ook het absolute aantal commentaren is opvallend lager dan gewoonlijk. 

Deze constatering is voorlopig en mogelijk zijn de bronnen hierboven niet betrouwbaar, maar het feit dat dit verschijnsel op allerlei sites wordt gemeld, maakt het toch het vermelden waard.

Met eigen ogen is de gebruikelijk manipulatie te zien

Dit is het zoveelste bewijs dat de Russische overheid op grote schaal geautomatiseerd deelneemt aan online discussies op allerlei platformen.

Als deze commentaren van gewone Russen afkomstig zouden zijn, zouden we deze terugval niet zien met de uitval van drie data centra. Deze posts zijn uit deze drie datacentra afkomstig en worden dus geautomatiseerd aangemaakt. Veelzeggend is dat Yandex in deze datacentra zijn AI modellen heeft draaien. In een land als Rusland is een dergelijke complexe en dure doorlopende operatie uitsluitend mogelijk met steun van de Russische staat.

Minder negativiteit

Als we kijken welk soort commentaar is weggevallen, is dat vooral het type dat gericht is op manipulatie. We zijn zo gewend aan de enorme hoeveelheid negativiteit op het internet, dat het meteen opvalt als die ineens afneemt. Dit is een sterk signaal dat het negativisme dat zich verspreidt over allerlei online media, in belangrijke mate opzettelijk wordt gecreëerd. 

Zelf op onderzoek

Waar rapporten over online manipulatie en desinformatie vaak een wat abstract karakter hebben, is het leuk dat
in dit geval iedere actieve sociale-media gebruiker dit zelf kan onderzoeken. Zoek eens wat posts op waar een Russische staatsagent aanstoot aan zou kunnen nemen of bezoek eens personen die zich kritisch opstellen. Ik ben benieuwd of deze “dip” te zien is.

Van korte duur

We hebben dit soort dips wel eerder gezien, met name tijdens deze oorlog. Deze beïnvloeding is een zeer belangrijk en succesvol instrument voor Rusland, dus ongetwijfeld wordt de technische kennis van allerlei specialisten op dit moment volop gebruikt om deze “troll farms” weer “up-and-running” te krijgen. Maar geniet een paar dagen van de relatieve rust zolang het duurt. 

En misschien realiseren we ons dankzij deze interruptie weer dat een significant deel van onze online interacties plaats vindt met geautomatiseerde systemen die actief proberen het vertrouwen in de samenleving te ondergraven. 

Leestip:

Ook zonder bovenstaande gebeurtenissen zijn veel mensen zich in abstracte zin van bewust dat informatie op social media volop wordt gemanipuleerd. (Tegelijkertijd heb ik nog nooit iemand gesproken die toegaf beïnvloed te zijn.) Zoals eerder gezegd: desinformatie is zeer effectief, volgens de het Commissariaat voor de media, en het NIDS. Ter illustratie zijn er genoeg anekdotes te vinden bijvoorbeeld bij de BBC en NOS. 

Minder bekend is wellicht is dat ook alle LLM’s die we op grote schaal gebruiken, doelbewust worden vergiftigd met Russische staatspropaganda. Pointer, het platform voor onderzoeksjournalistiek van KRO-NCRV, heeft een uitgebreid en leesbaar onderzoek gepubliceerd over deze Infecties met Russische staatspropaganda van de belangrijkste AI-chat bots. Interessant ter illustratie is dit recente Threat Intelligence Report – Disrupting AI-enabled “false front” operations van OpenAI.

AI disclaimer

Deze disclaimer is een experiment richting een samenhangende strategie met betrekking tot bronnen en gebruikt materiaal

Sommige bronnen waar dit artikel naar verwijst, zijn gevonden met behulp van Google Gemini, een large language model van Google, een dochtermaatschappij van Alfabet Incorporated.
Alle bronnen zijn door mij onderzocht en pas bij gebleken geschiktheid toegevoegd. Verder is bij het schrijven van deze tekst geen gebruik gemaakt van Artificiële Intelligentie.